Tranh ngay tet va le hoi là một trong những hình thức nghệ thuật dân gian độc đáo, phản ánh khát vọng hướng thiện, ước vọng về một cuộc sống bình an, hạnh phúc của người Việt. Những bức tranh không chỉ là vật trang trí mà còn là biểu tượng tâm linh, được treo trong nhà vào dịp lễ Tết để xua đuổi điều xấu xa, cầu mong may mắn. Trong bài viết này, Vihema sẽ cùng bạn khám phá lịch sử, đặc điểm, ý nghĩa và cách lựa chọn tranh ngay sao cho phù hợp với văn hóa truyền thống.
Có thể bạn quan tâm: Rây Cháo Xong Có Phải Đun Lại Không? Hướng Dẫn Chi Tiết Cho Mẹ
Khái niệm và lịch sử hình thành
Nguồn gốc của tranh ngay
Tranh ngay bắt nguồn từ văn hóa dân gian Việt Nam, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tín ngưỡng dân tộc và tư tưởng Nho – Phật – Đạo. Từ “ngay” trong tiếng Việt cổ có nghĩa là “trừ tà”, “xua đuổi điều ác”. Do đó, tranh ngay chính là những bức tranh có tác dụng trừ ma, bảo vệ con người và gia đình.
Về mặt lịch sử, tranh ngay xuất hiện từ rất sớm, có thể追溯到 các triều đại phong kiến. Chúng thường được vẽ trên giấy bản, vải lụa hoặc gỗ, với các hình ảnh tiêu biểu như Táo Quân, Bách Quỷ, Quan Thần, hay các vị thánh, anh hùng dân tộc. Trong dân gian, tranh ngay được coi là một phần không thể thiếu trong nghi lễ trừ tà, đặc biệt vào dịp cuối năm và đầu xuân.
Sự phát triển qua các thời kỳ
Qua thời gian, tranh ngay không ngừng phát triển cả về hình thức lẫn nội dung. Ở thời kỳ phong kiến, tranh ngay thường mang tính chất tôn giáo và nghi lễ, được sử dụng trong đình chùa, miếu mạo và các nghi thức cúng bái. Đến thời kỳ cận đại, tranh ngay bắt đầu được phổ biến trong dân gian, trở thành một phần của văn hóa Tết.
Sự giao thoa văn hóa trong quá trình lịch sử đã làm phong phú thêm đề tài của tranh ngay. Ngoài các nhân vật thần thoại, tranh còn phản ánh các anh hùng lịch sử, các vị quan thanh liêm, hoặc những biểu tượng mang tính giáo dục như “hiếu thuận”, “trung nghĩa”.
Các thể loại tranh ngay phổ biến
Tranh ngay Táo Quân
Táo Quân, hay còn gọi là “Táo Vương”, là vị thần cai quản bếp lửa, theo dõi việc thiện ác của mỗi gia đình trong một năm. Vào ngày 23 tháng Chạp, người Việt có tục lệ cúng送 Táo Quân về trời để trình báo công việc của gia đình với Ngọc Hoàng. Tranh ngay Táo Quân thường được treo sau lễ cúng送 Táo Quân, với ý nghĩa cầu mong Táo Quân nói điều hay, báo điều tốt với Ngọc Hoàng, mang lại phúc lành cho gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Cách Làm Ngôi Nhà Bằng Hộp Sữa: 4 Ý Tưởng Sáng Tạo, Dễ Thực Hiện Cho Cả Gia Đình
Hình ảnh Táo Quân trong tranh thường là ba vị thần (Hai Táo ông và một Táo bà), cưỡi trên cá chép bay về trời. Màu sắc chủ đạo là đỏ, vàng, xanh, tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng và thanh khiết.
Tranh ngay Bách Quỷ
Tranh Bách Quỷ (tranh Trừ Tà Bách Quỷ) là một thể loại tranh ngay nổi tiếng, thường được treo vào dịp lễ Tết hoặc khi trong nhà có việc tang ma. Bách Quỷ nghĩa là “trăm con quỷ”, và tranh này có tác dụng xua đuổi ma quỷ, bảo vệ sự bình an cho gia đình.
Hình ảnh chính trong tranh là một vị thần (thường là Quan Thần hoặc Chung Khuê) đang bắt giữ hoặc đánh đuổi các con quỷ. Các con quỷ được miêu tả với hình dạng kỳ dị, hung ác, tượng trưng cho những điều xấu xa, bệnh tật, tai ương. Bên cạnh đó, tranh còn có thể có hình ảnh của các vị thần khác như Phúc – Lộc – Thọ, hay các biểu tượng may mắn như cây bồ đề, hoa sen.
Tranh ngay anh hùng, thánh thần
Một thể loại khác của tranh ngay là tranh vẽ các vị anh hùng dân tộc, các vị thánh, quan thanh liêm. Những nhân vật này được người dân tôn sùng vì có công lao với đất nước, hoặc vì đức độ, liêm khiết. Treo tranh những nhân vật này không chỉ để trừ tà mà còn để giáo dục con cháu về lòng trung nghĩa, hiếu thảo.
Ví dụ về các nhân vật thường xuất hiện trong tranh ngay: Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Quan Công, Bao Công… Mỗi nhân vật đều mang một thông điệp đạo đức riêng, phù hợp với từng hoàn cảnh sử dụng.
Ý nghĩa văn hóa và tâm linh
Biểu tượng trừ tà, cầu an
Tranh ngay là hiện thân của niềm tin vào thế lực tâm linh, vào khả năng chiến thắng cái ác bằng cái thiện. Việc treo tranh ngay không chỉ đơn thuần là một phong tục, mà còn là một nghi lễ tâm linh, thể hiện khát vọng được bảo vệ, được sống trong hòa bình, hạnh phúc.
Trong quan niệm dân gian, ma quỷ thường xuất hiện vào những thời điểm giao thừa, khi ranh giới giữa âm và dương mỏng manh. Vì vậy, tranh ngay được coi là “lá bùa” lớn, có sức mạnh tinh thần to lớn, giúp xua đuổi tà khí, giữ gìn sự trong sạch cho không gian sống.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Tên Nguyên Khang: Phân Tích Chuyên Sâu Từ Thần Số Học
Giáo dục đạo đức, nhân cách
Bên cạnh chức năng trừ tà, tranh ngay còn là công cụ giáo dục đạo đức hiệu quả. Thông qua hình ảnh các vị anh hùng, thánh thần, tranh ngay nhắc nhở con người về các giá trị truyền thống như trung, hiếu, tiết, nghĩa. Trẻ em lớn lên trong môi trường có treo tranh ngay sẽ thấm nhuần các giá trị này một cách tự nhiên, thông qua việc quan sát và nghe kể về tích các vị anh hùng.
Gắn kết cộng đồng, bảo tồn văn hóa
Tranh ngay còn có vai trò gắn kết cộng đồng. Vào dịp lễ Tết, việc cùng nhau chọn tranh, treo tranh, hay đơn giản là cùng nhau bàn luận về ý nghĩa của từng bức tranh, đều là những khoảnh khắc sum vầy, giao lưu văn hóa. Qua đó, các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và lan tỏa từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Cách chọn và treo tranh ngay
Chọn tranh theo mục đích
Việc chọn tranh ngay cần căn cứ vào mục đích sử dụng:
- Để trừ tà, cầu an trong năm mới: Nên chọn tranh Bách Quỷ, tranh Táo Quân, hoặc tranh Quan Thần.
- Để giáo dục con cháu: Nên chọn tranh các vị anh hùng dân tộc, các vị quan thanh liêm.
- Để trang trí và thể hiện phong cách: Có thể chọn các tranh có hình ảnh nghệ thuật, màu sắc hài hòa, phù hợp với không gian nội thất.
Chọn tranh theo không gian
- Treo ở phòng khách: Nên chọn tranh có kích thước lớn, hình ảnh rõ ràng, màu sắc trang nhã.
- Treo ở cửa chính: Có thể chọn tranh nhỏ hơn, nhưng cần đảm bảo hình ảnh có sức mạnh tâm linh.
- Treo ở bàn thờ: Nên chọn tranh Táo Quân, hoặc tranh có hình ảnh Phật, Bồ Tát.
Cách treo tranh
- Thời điểm treo: Thường treo tranh ngay sau khi dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị đón Tết, hoặc sau các lễ cúng bái.
- Hướng treo: Nên treo tranh ở vị trí cao, hướng ra cửa chính hoặc hướng tốt theo phong thủy.
- Cách thức: Trước khi treo, nên lau sạch vị trí treo, thắp hương khấn vái, thể hiện lòng thành kính.
Bảo quản và lưu giữ tranh ngay
Điều kiện bảo quản
Tranh ngay thường được làm từ chất liệu giấy bản, vải, hoặc gỗ, nên cần được bảo quản cẩn thận:
Có thể bạn quan tâm: Giá Sữa Optimum Gold 1 900g: Bảng Giá, Ưu Đãi & Hướng Dẫn Mua Hàng
- Tránh ẩm mốc: Nên treo tranh ở nơi khô ráo, thoáng mát. Nếu thời tiết ẩm ướt, có thể dùng máy hút ẩm hoặc gói hút ẩm.
- Tránh ánh nắng trực tiếp: Ánh nắng có thể làm phai màu tranh, giòn giấy.
- Tránh côn trùng: Có thể dùng các loại thảo mộc tự nhiên như hương nhu, bạch đàn để đuổi côn trùng.
Cách lưu giữ khi không sử dụng
Khi không sử dụng (ví dụ như sau Tết), nên tháo tranh xuống, lau sạch bụi, cuốn tròn nhẹ nhàng (đối với tranh giấy, vải), hoặc lau chùi sạch sẽ (đối với tranh gỗ), rồi cất vào nơi khô ráo, có thể cho vào túi nilon có gói hút ẩm.
Tranh ngay trong đời sống hiện đại
Sự thay đổi về hình thức và nội dung
Trong xã hội hiện đại, tranh ngay vẫn giữ được vị trí của mình, nhưng cũng có những thay đổi để phù hợp với cuộc sống mới:
- Chất liệu: Ngoài giấy bản, vải, tranh ngay hiện nay còn được in trên decal, gỗ công nghiệp, hoặc các chất liệu tổng hợp khác, giúp dễ dàng vệ sinh và bảo quản hơn.
- Thiết kế: Hình ảnh trong tranh được cách điệu, hiện đại hơn, phù hợp với thị hiếu của người trẻ.
- Phân phối: Tranh ngay không chỉ bán ở các chợ truyền thống, mà còn được bán online, trong các cửa hàng lưu niệm, hay thậm chí là các triển lãm nghệ thuật.
Vai trò trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa
Dù xã hội có phát triển đến đâu, tranh ngay vẫn là một phần của bản sắc văn hóa Việt. Việc giữ gìn và phát huy giá trị của tranh ngay không chỉ là trách nhiệm của các nghệ nhân, mà còn là của toàn xã hội. Các hoạt động như triển lãm, dạy làm tranh, hay đưa tranh ngay vào chương trình giáo dục đều là những cách hiệu quả để bảo tồn di sản này.
Tổng kết
Tranh ngay tet va le hoi là một di sản văn hóa tinh thần quý báu của dân tộc Việt Nam. Từ những nét vẽ mộc mạc, chân chất đến những hình ảnh mang đậm tính biểu tượng, tranh ngay không chỉ là vật phẩm trừ tà mà còn là biểu tượng của khát vọng hướng thiện, của niềm tin vào cái đẹp, cái thiện luôn chiến thắng cái ác.
Việc hiểu rõ về lịch sử, ý nghĩa và cách sử dụng tranh ngay sẽ giúp chúng ta trân trọng và gìn giữ giá trị văn hóa này một cách đúng đắn. Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, tranh ngay vẫn sẽ là người bạn đồng hành tinh thần, mang lại bình an và hạnh phúc cho mỗi gia đình Việt.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 9, 2025 by Đội Ngũ Vihema
