Trẻ mầm non là lứa tuổi hiếu động, ham học hỏi và luôn muốn khám phá thế giới xung quanh. Trong hành trình phát triển thể chất, trí tuệ và kỹ năng xã hội, các trò chơi dân gian đóng vai trò vô cùng quan trọng. Những trò chơi tưởng chừng đơn giản, không tốn kém nhưng lại chứa đựng sức mạnh giáo dục to lớn, giúp trẻ phát triển toàn diện một cách tự nhiên và vui vẻ.
Có thể bạn quan tâm: Dấu Hiệu Cổ Tử Cung Mở: Nhận Biết Sớm Để Chuẩn Bị Sinh Nở An Toàn
Tổng quan về trò chơi dân gian cho trẻ mầm non
Các trò chơi dân gian cho trẻ mầm non là những hoạt động vui chơi truyền thống, được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Chúng thường có luật chơi đơn giản, không cần nhiều dụng cụ, có thể chơi ở bất cứ đâu – trong lớp học, sân trường, công viên hay khu vực sinh hoạt chung. Điều đặc biệt là những trò chơi này không chỉ mang lại niềm vui mà còn là công cụ giáo dục hiệu quả, giúp trẻ rèn luyện thể chất, phát triển trí tuệ, hình thành kỹ năng xã hội và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Lợi ích tuyệt vời của trò chơi dân gian
Có thể bạn quan tâm: Bảng Chiều Cao Cân Nặng Theo Tuổi: Hướng Dẫn Đầy Đủ Cho Bố Mẹ
- Rèn luyện thể chất: Tăng cường sức khỏe, phát triển vận động tinh và vận động thô
- Phát triển trí tuệ: Rèn luyện trí nhớ, tư duy logic, khả năng phản xạ nhanh
- Hình thành kỹ năng xã hội: Học cách hợp tác, chia sẻ, tuân thủ luật chơi, tinh thần đoàn kết
- Phát triển ngôn ngữ: Ghi nhớ lời ca, vận dụng từ vựng, phát triển khả năng diễn đạt
- Giáo dục đạo đức: Học tính trung thực, kiên nhẫn, tinh thần fair-play
- Kết nối văn hóa: Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
Những trò chơi dân gian phổ biến và cách chơi chi tiết
1. Rồng rắn lên mây
Mục tiêu giáo dục: Rèn luyện sự khéo léo, nhanh nhẹn, tinh thần đoàn kết và kỹ năng phối hợp nhóm.
Đồ dùng cần chuẩn bị:
- Không cần đồ dùng đặc biệt
- Khu vực chơi rộng rãi (sân trường, lớp học)
Cách chơi:
- Số lượng trẻ: 7-10 trẻ hoặc cả lớp
- Một trẻ được chọn làm “thầy thuốc” đứng tại vị trí cố định gọi là “nhà thầy thuốc”
- Các trẻ còn lại đứng thành hàng dọc, tay nắm vai nhau tạo thành con “rồng”, một trẻ đứng đầu làm “đầu rồng”
- Cả đội rồng vừa di chuyển theo hình vòng tròn hoặc uốn lượn vừa đọc bài đồng dao:
Rồng rắn lên mây
Có cây lúc lắc
Có nhà hiển vinh
Hỏi thăm:
Thầy thuốc có nhà hay không?
- Khi đọc đến câu hỏi, “đầu rồng” dừng lại trước “nhà thầy thuốc” và hỏi lớn
- Nếu thầy thuốc nói “không có nhà” thì rồng tiếp tục di chuyển
- Nếu thầy thuốc nói “có nhà” thì bắt đầu phần đối thoại:
Thầy thuốc: Rồng rắn đi đâu? Hỏi thầy làm gì?
Rồng: Rồng rắn đi lấy thuốc cho con
Thầy thuốc: Con lên mấy?
Rồng: Con lên một
Thầy thuốc: Thuốc chẳng hay
- Cuộc đối thoại tiếp tục từ một đến mười, khi đến “con lên mười” thì thầy thuốc nói “thuốc hay vậy”
- Sau đó thầy thuốc xin lửa, hỏi về cá và cuối cùng xin một phần của con cá
- Khi thầy thuốc nói “tha hồ thầy đuổi”, thầy thuốc bắt đầu đuổi theo để bắt “đuôi rồng”
- “Đầu rồng” phải dùng tay chắn đường thầy thuốc, còn các phần thân rồng phải di chuyển uốn lượn để bảo vệ “đuôi”
- Khi thầy thuốc bắt được “đuôi”, trẻ bị bắt sẽ thay thế làm thầy thuốc
Biến thể và lưu ý:
- Có thể thay đổi tốc độ di chuyển tùy theo độ tuổi của trẻ
- Giáo viên có thể hỗ trợ điều tiết tốc độ đuổi bắt để đảm bảo an toàn
- Khuyến khích trẻ phối hợp cùng nhau để bảo vệ “đuôi rồng”
2. Trồng đậu trồng cà
Mục tiêu giáo dục: Rèn luyện phản xạ nhanh, tinh thần tập thể, kỹ năng chờ đợi và tuân thủ luật chơi.
Cách chơi:
- Số lượng trẻ: Có thể chơi theo tốp, nhóm hoặc cả lớp
- Trẻ ngồi thành hàng ngang trên sàn, hai chân duỗi thẳng ra phía trước
- Một trẻ được chọn làm người chơi chính, dùng tay đập nhẹ vào từng bàn chân của các bạn theo nhịp
- Cả nhóm cùng đọc bài đồng dao:
Trồng đậu trồng cà
Hoa hoè, hoa khế
Khế ngọt khế chua
Cột đình, cột chùa
Hai tay ôm cột
Cây cam, cây quýt
Cây mít, cây hồng
Cành đa, lá nhãn
Ai có chân, có tay thì rụt
- Khi đọc hết bài, chữ cuối cùng rơi vào chân của bạn nào thì bạn đó phải co rụt một chân lại
- Trò chơi tiếp tục với những trẻ còn lại cho đến khi chỉ còn một trẻ có hai chân duỗi thẳng là người chiến thắng
Lợi ích phát triển:
- Rèn luyện khả năng tập trung, chờ đợi đến lượt mình
- Phát triển phản xạ nhanh nhạy
- Học cách chấp nhận kết quả chơi một cách vui vẻ
3. Bắt chập lá tre
Mục tiêu giáo dục: Rèn luyện sự linh hoạt, khả năng dự đoán, kỹ năng phát âm và tính tự chủ.
Cách chơi:
- Số lượng trẻ: Có thể chơi theo tốp, nhóm
- Chọn một cây trong sân trường hoặc cắm một cột làm “cột đùng”
- Một trẻ được chọn làm “cái” (người bắt), các trẻ còn lại làm “con”
- “Cái” xoè bàn tay ra, các “con” đặt ngón tay trỏ vào lòng bàn tay của “cái”
- Cả nhóm cùng đọc bài đồng dao:
Ù à ù ập
Bắt chập lá tre
Bắt đè lá muống
Bắt cuống lên hoa
Bắt gà mổ thóc
Bắt học cho thông
Cày đồng cho sớm
Nuôi lợn cho chăm
Nuôi tằm cho rỗi
Dệt cửi cho mau
Nuôi trâu cho mập
Ù à ù ập
- Khi đọc hết bài, “cái” nắm tay lại nhanh chóng
- Ai không kịp rút ngón tay ra bị “cái” nắm lại thì phải bịt mắt và đi tìm các bạn
- Trong thời gian “cái” bịt mắt, các “con” chạy đi trốn
- Khi “cái” mở mắt, các “con” phải chạy thật nhanh về “cột đùng”, nắm lấy cột và kêu to “Đùng”
- Ai bị bắt khi chưa về đến “cột đùng” hoặc về đến nơi mà chưa kịp kêu “Đùng” thì phải thay thế làm “cái”
Kỹ năng phát triển:
- Rèn luyện sự nhanh nhẹn, phản xạ nhanh
- Phát triển khả năng phát âm rõ ràng
- Học cách chủ động trong các tình huống chơi
4. Ếch dưới ao
Có thể bạn quan tâm: Sữa Cô Gái Hà Lan Có Mấy Loại: Phân Loại Chi Tiết Theo Nhóm Đối Tượng
Mục tiêu giáo dục: Rèn luyện sự tháo vát, nhanh nhẹn và kỹ năng phối hợp nhóm.
Cách chơi:
- Vẽ một vòng tròn lớn giữa sân làm “ao”
- Các trẻ đứng thành vòng tròn xung quanh “ao” làm “ếch”
- Một trẻ được chọn làm “người đi câu”, đứng cách vòng tròn 3-4 mét, tay cầm que nhỏ làm cần câu
- Các “ếch” vừa hát vừa nhảy ra ngoài vòng tròn “ao” để lên bờ:
Ếch ở dưới ao
Vừa ngớt mưa rào
Nhảy ra bì bọp
Ếch kêu ộp ộp
Ếch kêu ặp ặp
Thấy bác đi câu
Rủ nhau trốn mau
Ếch kêu ộp ộp
Ếch kêu ặp ặp
- “Người đi câu” đuổi theo các “ếch”, dùng que chạm vào vai bạn nào thì bạn đó phải thay thế làm “người đi câu”
- Các “ếch” nào đã kịp nhảy lại vào “ao” thì không bị câu nữa
Lưu ý an toàn:
- Giáo viên cần giám sát để đảm bảo trẻ không chạy quá nhanh gây ngã
- Có thể điều chỉnh không gian chơi phù hợp với độ tuổi
5. Thả đỉa ba ba
Mục tiêu giáo dục: Rèn luyện khả năng vận động nhanh nhẹn, tinh thần vui vẻ trong nhóm bạn bè.
Cách chơi:
- Vẽ một vòng tròn giữa sân (kích thước tùy theo số lượng trẻ)
- Các trẻ đứng thành vòng tròn vây xung quanh một trẻ ở giữa
- Trẻ ở giữa và các trẻ xung quanh cùng đọc bài đồng dao:
Thả đỉa ba ba
Chớ bắt đàn bà
Phải tội đàn ông
Cơm trắng như bông
Gạo mềm như nước
Đổ mắm, đổ muối
Đổ chuối hạt tiêu
Đổ niêu nước chè
Đổ phải nhà nào
Nhà ấy phải chịu
- Trong lúc đọc, trẻ ở giữa dùng tay chỉ vào từng trẻ xung quanh theo nhịp
- Tiếng cuối cùng của bài rơi vào trẻ nào thì trẻ đó phải làm “đỉa”
- “Đỉa” đứng giữa “ao”. Các trẻ khác giả vờ xuống “ao” rửa chân tay và nói “đỉa ra xa – tha hồ tắm mát”
- “Đỉa” phải rình chạy vào bờ để bám vào một trẻ đang “tắm rửa” dưới “ao”
- Ai không kịp chạy lên bờ bị “đỉa” bám vào thì phải thay thế làm “đỉa”
Biến thể:
- Có thể thay đổi tốc độ di chuyển tùy theo độ tuổi
- Giáo viên có thể hỗ trợ điều tiết trò chơi để đảm bảo an toàn
6. Nu na nu nống
Mục tiêu giáo dục: Luyện khả năng nói, phối hợp khi đọc cùng bạn bè, phát triển ngôn ngữ biểu cảm.
Cách chơi:
- Số lượng trẻ: Một nhóm 3-5 trẻ
- Các trẻ đứng thành vòng tròn quay mặt vào nhau, tay phải nắm lại, giơ lên
- Khi đọc bài đồng dao, tất cả cùng đồng thanh đọc kết hợp lúc lắc nắm tay theo nhịp:
Nu na nu nống
Cá bống kho khô
Cá rô đánh vảy
Tôm tép đang nhảy
Rang ăn mới ngon
Cá chép cả con
Bỏ lò thật tuyệt
Nhưng làm vỡ mật
Thì có… “trời ăn”
Lươn nấu chuối xanh
Chẳng tanh tí nào
Cá mè đem xào
Xin đừng tia nước
Cá quả luộc trước
Gỡ nạc nấu canh
Bạn nào lành hanh
Tay xoè ra trước
- Khi đọc đến từ cuối cùng của câu cuối bài, tất cả cùng xoè bàn tay ra
- Bạn nào xoè ra trước hoặc sau khi đọc từ cuối cùng đều phải đổi tay hoặc bị phạt một búng tai do bạn bên cạnh búng
Lợi ích phát triển:
- Rèn luyện khả năng phối hợp tay-mắt
- Phát triển ngôn ngữ và khả năng đọc nhịp điệu
- Học cách tuân thủ luật chơi
7. Rềnh rềnh ràng ràng
Mục tiêu giáo dục: Rèn luyện khả năng nhận biết các loại rau, kết hợp tư duy ngôn ngữ và đồ dùng trực quan một cách nhanh nhẹn.
Đồ dùng cần chuẩn bị:
- Một số loại rau có tên trong lời ca: rau ngót, rau đay, rau má, cải xanh, mồng tơi
- Một số loại rau khác để lẫn vào nhau
- Rổ đựng rau
- Một số hình lô tô về các loại rau
Cách chơi:
- Cho trẻ đứng cạnh bàn xếp các loại rau
- Cả lớp cùng đọc bài đồng dao:
Rềnh rềnh ràng ràng
Đi chợ mua hàng
Có các loại rau
Nấu có vị ngọt
Là anh rau ngót
Có thêm tí bọt
Là bác rau đay
Đi chợ cho hay
Là anh rau má
Nấu với tôm cá
Là bác cải xanh
Nấu canh rất lành
Là lá mồng tơi
Tinh mắt ai ơi
Chọn rau cho đúng
- Lần lượt từng trẻ một lên bàn rau, đọc đến lời ca nào thì chọn rau theo tên đọc trong lời ca đó bỏ vào rổ
- Những rau nào không có tên trong lời ca thì trẻ tự nói theo yêu cầu của cô giáo hoặc các bạn
- Sau mỗi lần một trẻ chọn rau, cả lớp cùng kiểm tra theo tên rau có trong bài
- Nếu trẻ chọn sai mỗi loại rau phải nhảy lò cò một vòng, sau đó trò chơi lại tiếp tục
Biến thể:
- Có thể sử dụng hình lô tô rau thay vì rau thật
- Có thể thay đổi các loại rau tùy theo mùa vụ và điều kiện
8. Xúc xắc xúc xẻ
Mục tiêu giáo dục: Nhận biết tên các loại đậu, luyện khả năng nói kết hợp hành động, phát triển tính sáng tạo.
Đồ dùng cần chuẩn bị:
- Các loại đậu thật: đậu xanh, đậu đỏ, đậu nành
- Hình lô tô các loại đậu
- Khay đựng đậu
Cách chơi:
- Cả lớp cùng đọc bài đồng dao:
Xúc xắc xúc xẻ
Ai khỏe hơn ai
Cùng nhau đua tài
Chọn nhanh đậu đỗ
Nấu canh rất mát
Là bác đậu xanh
Ăn chè lớn nhanh
Nhà anh đậu đỏ
Cho ly sữa nhỏ
Nhà cô đậu nành
Tất cả đều lành
Cho ta lớn nhanh
Là nhà họ đậu
- Lần lượt từng cặp hai trẻ một lên bàn đậu đỗ
- Đọc đến lời ca nào thì từng trẻ chọn quả đậu, đỗ đó theo tên đọc trong lời ca bỏ vào khay đựng riêng của mình
- Những loại đậu đỗ nào không có tên trong lời ca thì trẻ tự chọn, giơ lên và nói tên theo yêu cầu của cô giáo hoặc các bạn
- Sau mỗi lần một trẻ chọn quả đậu, đỗ, cả lớp cùng kiểm tra theo tên có trong bài
- Nếu trẻ chọn sai – mỗi loại đậu, đỗ – phải nhảy lò cò một vòng hoặc hát một câu hát tự chọn, tự sáng tác về đậu đỗ
Lợi ích giáo dục:
- Nhận biết và phân biệt các loại đậu
- Phát triển kỹ năng lựa chọn và phân loại
- Rèn luyện khả năng diễn đạt ngôn ngữ
9. Cái gối cười
Mục tiêu giáo dục: Rèn luyện tinh thần đoàn kết, vui chơi trong nhóm bạn bè, phát triển khả năng diễn đạt ngôn ngữ biểu cảm.
Có thể bạn quan tâm: Dung Dịch Vệ Sinh Phụ Nữ Intimate Có Tốt Không? Hướng Dẫn Chọn Dùng An Toàn
Cách chơi:
- Chia lớp thành hai nhóm: nhóm bạn trai và nhóm bạn gái
- Tổ chức cho trẻ hát bài “Tìm bạn” và từng nhóm cứ hai bạn tìm nhau thành một đôi
- Cho trẻ nằm xuống sàn nhà, nhóm nam riêng, nhóm nữ riêng
- Từng cặp bạn nằm bên nhau, một bạn “làm gối”, một bạn gối đầu lên bụng bạn kia
- Cô giáo cù cho trẻ cười hoặc kể chuyện cười, hoặc tổ chức cho trẻ cười thật to
- Cô giáo đặt câu hỏi cho trẻ “làm gối” và trẻ gối đầu lên bụng bạn nói về cảm giác của mình khi gối đầu lên bụng bạn và cười thì thấy như thế nào?
Câu hỏi gợi mở:
- Khi gối đầu lên bụng bạn, con cảm thấy như thế nào?
- Khi cười, con thấy bụng bạn như thế nào?
- Con có thích được gối đầu lên bụng bạn không? Vì sao?
Lợi ích phát triển:
- Tăng cường sự gắn kết, tình bạn giữa các trẻ
- Phát triển khả năng biểu đạt cảm xúc
- Rèn luyện kỹ năng giao tiếp, chia sẻ cảm xúc
Hướng dẫn tổ chức trò chơi dân gian hiệu quả
Chuẩn bị trước khi chơi
1. Lựa chọn trò chơi phù hợp:
- Căn cứ vào độ tuổi, sức khỏe và khả năng vận động của trẻ
- Xem xét điều kiện không gian, thời tiết
- Phù hợp với chủ đề giáo dục đang triển khai
2. Chuẩn bị không gian chơi:
- Dọn dẹp khu vực chơi, loại bỏ vật cản nguy hiểm
- Đánh dấu ranh giới chơi rõ ràng
- Đảm bảo đủ ánh sáng và thông thoáng
3. Phổ biến luật chơi:
- Giải thích luật chơi một cách đơn giản, dễ hiểu
- Làm mẫu cách chơi cho trẻ quan sát
- Kiểm tra sự hiểu biết của trẻ bằng cách để trẻ nhắc lại luật chơi
Trong quá trình chơi
1. Giám sát an toàn:
- Luôn quan sát trẻ trong suốt quá trình chơi
- Sẵn sàng can thiệp khi có nguy cơ xảy ra tai nạn
- Nhắc nhở trẻ tuân thủ luật chơi
2. Hỗ trợ trẻ:
- Động viên, khích lệ trẻ tham gia
- Giúp trẻ yếu thế hòa nhập cùng các bạn
- Điều chỉnh tốc độ chơi phù hợp với khả năng của trẻ
3. Ghi nhận và đánh giá:
- Quan sát thái độ, hành vi của trẻ trong khi chơi
- Ghi nhận sự tiến bộ của từng trẻ
- Lưu ý những trẻ có biểu hiện bất thường về thể chất hoặc tinh thần
Sau khi chơi
1. Tổng kết trò chơi:
- Cùng trẻ nhận xét về trò chơi vừa diễn ra
- Khen ngợi những hành vi tích cực của trẻ
- Rút kinh nghiệm cho những lần chơi sau
2. Dọn dẹp:
- Hướng dẫn trẻ cùng nhau dọn dẹp khu vực chơi
- Kiểm tra, sắp xếp lại đồ dùng, dụng cụ chơi
3. Ghi chép, đánh giá:
- Ghi chép lại quá trình tổ chức và kết quả trò chơi
- Đánh giá mức độ đạt được các mục tiêu giáo dục
- Lên kế hoạch cho các hoạt động tiếp theo
Một số lưu ý quan trọng khi tổ chức trò chơi dân gian
1. Đảm bảo an toàn cho trẻ
- Kiểm tra không gian chơi: Loại bỏ các vật sắc nhọn, trơn trượt, nguy hiểm
- Giám sát chặt chẽ: Không để trẻ chơi mà không có người lớn giám sát
- Phù hợp độ tuổi: Chọn trò chơi phù hợp với khả năng vận động của từng độ tuổi
- Sức khỏe trẻ: Không để trẻ đang ốm, mệt tham gia các trò chơi vận động mạnh
2. Tạo không khí vui vẻ, tích cực
- Khuyến khích tinh thần thể thao: Dạy trẻ chấp nhận kết quả chơi một cách vui vẻ
- Không so sánh trẻ: Tránh khen chê quá mức, tạo cảm giác tự ti hoặc kiêu ngạo
- Tôn trọng cá nhân: Không ép trẻ tham gia nếu trẻ không muốn, tìm cách khuyến khích nhẹ nhàng
3. Kết hợp giáo dục trong chơi
- Lồng ghép kiến thức: Vừa chơi vừa dạy trẻ về các con vật, thực vật, hiện tượng tự nhiên
- Rèn kỹ năng sống: Dạy trẻ cách chia sẻ, hợp tác, tuân thủ luật lệ
- Phát triển ngôn ngữ: Khuyến khích trẻ nói rõ ràng, diễn đạt cảm xúc
4. Linh hoạt điều chỉnh
- Thay đổi tốc độ chơi: Tùy theo khả năng của trẻ mà điều chỉnh tốc độ nhanh chậm
- Biến tấu trò chơi: Có thể thay đổi một số chi tiết để trò chơi thêm hấp dẫn
- Thay đổi nhân vật: Luôn tạo cơ hội để mọi trẻ đều được đóng các vai trò khác nhau
Kết luận
Các trò chơi dân gian cho trẻ mầm non là một kho tàng quý giá trong giáo dục trẻ nhỏ. Chúng không chỉ mang lại niềm vui, tiếng cười mà còn là công cụ giáo dục toàn diện, giúp trẻ phát triển thể chất, trí tuệ, kỹ năng xã hội một cách tự nhiên và hiệu quả.
Việc tổ chức các trò chơi dân gian cần được thực hiện một cách bài bản, có kế hoạch và luôn đặt yếu tố an toàn, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi lên hàng đầu. Khi được tổ chức tốt, những trò chơi tưởng chừng đơn giản này sẽ trở thành những kỷ niệm đẹp trong tuổi thơ của trẻ, đồng thời góp phần quan trọng vào sự phát triển toàn diện của các em.
Hy vọng những chia sẻ trên đây sẽ giúp các cô giáo, phụ huynh có thêm kiến thức và kinh nghiệm để tổ chức các trò chơi dân gian hiệu quả, mang lại nhiều niềm vui và lợi ích cho sự phát triển của trẻ mầm non.
Để tìm hiểu thêm các phương pháp giáo dục trẻ mầm non hiệu quả, mời bạn tham khảo các bài viết khác tại vihema.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 29, 2025 by Đội Ngũ Vihema
