Trong hành trình nuôi dạy con cái, cách dạy con từ thuở còn thơ đóng vai trò then chốt, định hình nên tính cách, tư duy và giá trị sống của trẻ trong tương lai. Người Nhật nổi tiếng với tinh thần kỷ luật, lòng trung thực và một nền giáo dục nhân cách vững chắc được xây dựng ngay từ những năm tháng đầu đời. Họ tin rằng, việc nuôi dạy con cái không chỉ là việc cung cấp kiến thức mà quan trọng hơn là rèn luyện phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm và sự tự lập.
Chính nhờ những quy tắc giáo dục nghiêm khắc nhưng thấm đẫm tình yêu thương, người Nhật đã tạo nên thế hệ trẻ có tinh thần tự lực, biết quan tâm đến người khác và trân trọng những giá trị cơ bản. Dưới đây là 9 quy tắc “kỳ lạ” nhưng vô cùng hiệu quả trong cách dạy con từ thuở còn thơ mà các bậc phụ huynh có thể tham khảo và áp dụng.
Có thể bạn quan tâm: 10 Mẫu Tóc Đẹp Cho Bé Trai Dễ Chăm Sóc, Phù Hợp Mọi Độ Tuổi
Tóm tắt các quy tắc quan trọng
Trong cách dạy con từ thuở còn thơ, người Nhật đề cao sự riêng tư, khiêm tốn và tính tự lập. Họ không khoe khoang về con cái, luôn làm gương cho con, dạy con biết nghĩ cho người khác, cho con trải nghiệm khó khăn để trưởng thành, kiềm chế cảm xúc một cách lành mạnh, tuyệt đối không lãng phí thức ăn, nuôi dưỡng lòng biết ơn, tự tay chăm sóc con trước 3 tuổi và coi trọng những chuyến đi gia đình. Đây là những nguyên tắc cốt lõi giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.
1. Không nói về những đứa con của mình
Một trong những điểm khác biệt rõ rệt trong cách dạy con từ thuở còn thơ của người Nhật so với nhiều nền văn hóa phương Tây là sự kín đáo và khiêm tốn. Họ rất ít khi khoe khoang về con cái mình trên mạng xã hội hay trong các cuộc trò chuyện công khai. Điều này bắt nguồn từ quan niệm văn hóa sâu xa, coi việc khoe khoang là hành vi thiếu tế nhị, dễ gây khó chịu cho người khác.
Thay vì chia sẻ thành tích học tập hay tài năng đặc biệt của con, cha mẹ Nhật thường tập trung vào việc lắng nghe và tìm hiểu con mình hơn. Họ quan tâm đến việc con đang chơi gì, có hòa nhập với bạn bè không, có gặp khó khăn gì trong học tập hay sinh hoạt hàng ngày hay không. Họ cũng sẵn sàng chia sẻ những áp lực, thách thức trong việc nuôi dạy con với những người thân thiết, nhằm tìm kiếm sự hỗ trợ và chia sẻ kinh nghiệm.
Việc giữ sự riêng tư này giúp trẻ em Nhật Bản phát triển một cách tự nhiên, không bị áp lực phải thể hiện bản thân hay đạt được những kỳ vọng quá cao từ người khác. Đồng thời, nó cũng dạy cho trẻ sự khiêm tốn, không coi trọng sự thể hiện bên ngoài mà tập trung vào việc rèn luyện bản thân từ bên trong.
2. Cha mẹ làm mẫu trước, con cái học theo sau
Trong cách dạy con từ thuở còn thơ, người Nhật tin rằng hành động có sức mạnh hơn lời nói rất nhiều. Thay vì chỉ đưa ra hướng dẫn hay giải thích lý thuyết, họ luôn là tấm gương sáng để con cái noi theo. Một ví dụ điển hình được các nhà nghiên cứu ghi nhận là trong một thí nghiệm nhỏ, khi yêu cầu trẻ xây dựng một kim tự tháp bằng đồ chơi, các bà mẹ châu Âu thường giải thích chi tiết cách lắp ráp và “mách nước” cho con để chúng hoàn thành nhanh chóng.
Ngược lại, các bà mẹ Nhật Bản lại chọn cách tự tay xây dựng kim tự tháp trước, yêu cầu con mình quan sát, ghi nhớ và tự làm lại. Nếu con thất bại, họ không vội vàng giúp đỡ mà thay vào đó là khích lệ, động viên con tiếp tục cố gắng. Qua đó, trẻ học được cách quan sát, ghi nhớ, tư duy logic và đặc biệt là tinh thần kiên trì, không bỏ cuộc khi gặp khó khăn.
Phương pháp này giúp trẻ phát triển tính tự lập, khả năng giải quyết vấn đề và lòng tự trọng. Khi trẻ tự mình hoàn thành một nhiệm vụ, cảm giác thành công và tự tin sẽ được củng cố mạnh mẽ, từ đó hình thành thói quen chủ động học hỏi và khám phá thế giới xung quanh.
3. Luôn nghĩ cho người khác, sống vì cộng đồng
Từ khi còn rất nhỏ, trẻ em Nhật Bản đã được dạy dỗ về tinh thần “tập thể” và trách nhiệm với cộng đồng. Quy tắc “luôn nghĩ cho người khác” được thể hiện rõ ràng trong mọi khía cạnh của cuộc sống hàng ngày. Trẻ được dạy cách giữ gìn vệ sinh chung, không làm ồn nơi công cộng, nhường chỗ cho người già, trẻ nhỏ và người khuyết tật.
Tại các trường học, học sinh được phân công dọn dẹp lớp học, lau chùi hành lang và khu vực sinh hoạt chung. Việc này không chỉ nhằm mục đích giữ gìn vệ sinh mà còn giúp trẻ hiểu được giá trị của lao động, tinh thần trách nhiệm và sự đoàn kết. Họ học cách chia sẻ, hợp tác và cảm thông với người khác.
Có thể bạn quan tâm: Nên Uống Vitamin C Lúc Nào Để Tối Ưu Hiệu Quả?
Tinh thần này còn được thể hiện qua các lễ nghi hàng ngày, như nghi thức cúi chào, cách xưng hô lịch sự và thái độ tôn trọng người lớn tuổi. Những hành vi tưởng chừng nhỏ nhặt này lại góp phần hình thành nên một xã hội văn minh, nơi mà mọi người biết sống vì nhau, biết quan tâm và chia sẻ.
4. Để con cái chịu khổ: Dạy con cách đối mặt với thất bại
Một trong những quy tắc “kỳ lạ” nhất trong cách dạy con từ thuở còn thơ của người Nhật là việc chủ động để con trải nghiệm khó khăn, thất bại. Khác với quan niệm của nhiều bậc phụ huynh hiện đại luôn muốn bảo bọc, che chở con khỏi mọi tổn thương, cha mẹ Nhật tin rằng, việc để con “chịu khổ” là điều cần thiết để trẻ trưởng thành.
Họ không ép buộc con phải đạt được những thành tích xuất sắc hay phải theo đuổi những ước mơ mà cha mẹ đặt ra. Thay vào đó, họ khuyến khích con tự do khám phá sở thích, phát huy năng lực bản thân. Khi con đưa ra quyết định, dù đúng hay sai, cha mẹ cũng tôn trọng và để con tự chịu trách nhiệm.
Nếu con thất bại, họ không la mắng hay đổ lỗi mà thay vào đó là động viên, khích lệ con đứng dậy và tiếp tục cố gắng. Qua đó, trẻ học được cách đối mặt với thử thách, rèn luyện ý chí và tinh thần vượt khó. Đây là nền tảng quan trọng giúp trẻ vững vàng hơn trong tương lai, khi phải đối mặt với những áp lực và cạnh tranh khốc liệt của xã hội.
5. Kiểm soát cảm xúc: Dạy con cách xử lý cảm xúc một cách lành mạnh
Dù rất quan tâm đến cảm xúc của con cái, nhưng cha mẹ Nhật không bao giờ nuông chiều hay dung túng những cảm xúc tiêu cực. Họ tin rằng, việc kiểm soát cảm xúc là một kỹ năng sống quan trọng mà trẻ cần được học từ khi còn nhỏ.
Khi trẻ có những hành vi bướng bỉnh, khóc lóc hay nổi giận, cha mẹ Nhật không la mắng hay trừng phạt mà thay vào đó là tìm cách giúp trẻ nhận diện và điều chỉnh cảm xúc của mình. Họ sử dụng những câu chuyện, ví dụ minh họa hay những tình huống giả định để giúp trẻ hiểu được cảm xúc của người khác.
Ví dụ, nếu một đứa trẻ đang cố tình phá hỏng chiếc ô tô đồ chơi, bà mẹ Nhật sẽ không quát mắng mà nhẹ nhàng nói: “Chiếc xe tội nghiệp, nó sẽ khóc mất.” Cách nói chuyện này giúp trẻ hình thành sự đồng cảm, biết quan tâm đến cảm xúc của người khác và học cách cư xử nhẹ nhàng, tế nhị hơn.
6. Nghiêm cấm lãng phí thức ăn: Dạy con trân trọng giá trị cuộc sống
Có thể bạn quan tâm: Kem Chống Nắng Phổ Rộng Là Gì? Tổng Quan Chi Tiết Và Lợi Ích Vượt Trội
Một trong những hình ảnh quen thuộc trong văn hóa Nhật Bản là hình ảnh mọi người chắp tay và nói “Itadakimasu” trước mỗi bữa ăn. Câu nói này không đơn thuần là một lời cảm ơn mà là một lời tri ân sâu sắc đến thiên nhiên, đến những người nông dân đã vất vả làm ra hạt gạo, đến những người đầu bếp đã chế biến món ăn và cả những người đã phục vụ.
Cha mẹ Nhật nghiêm cấm con cái lãng phí thức ăn. Dù chỉ là một hạt cơm rơi vãi, một miếng rau thừa, họ cũng đều nhắc nhở con phải ăn hết. Họ giải thích cho con hiểu rằng, mỗi hạt gạo, mỗi miếng thức ăn đều là kết tinh của mồ hôi, công sức và sự hy sinh của rất nhiều người.
Qua đó, trẻ học được cách trân trọng giá trị của cuộc sống, biết tiết kiệm, biết cảm ơn những gì mình đang có. Đây là một bài học đạo đức cơ bản nhưng vô cùng sâu sắc, giúp trẻ hình thành lối sống giản dị, khiêm tốn và biết chia sẻ với những người kém may mắn hơn.
7. Phải biết đền đáp cha mẹ: Nuôi dưỡng lòng biết ơn
Lòng biết ơn là một trong những giá trị cốt lõi trong cách dạy con từ thuở còn thơ của người Nhật. Trẻ em được dạy phải biết ơn cha mẹ, những người đã sinh thành, nuôi dưỡng và dạy dỗ mình. Họ được dạy cách thể hiện lòng biết ơn qua những hành động nhỏ hàng ngày, như chào hỏi cha mẹ khi đi học, giúp đỡ cha mẹ trong việc nhà, quan tâm đến sức khỏe của cha mẹ…
Người Nhật tin rằng, khi một đứa trẻ biết ơn cha mẹ, thì đứa trẻ đó cũng sẽ biết ơn thầy cô, biết ơn bạn bè và biết ơn xã hội. Lòng biết ơn giúp trẻ sống tích cực, biết cho đi và nhận lại, biết trân trọng những gì mình đang có.
Hơn nữa, việc nuôi dưỡng lòng biết ơn còn giúp trẻ hình thành nhân cách tốt, sống có trách nhiệm và biết quan tâm đến người khác. Đây là nền tảng quan trọng để trẻ trở thành một công dân có ích cho xã hội.
8. Cha mẹ tự mình chăm sóc trước 3 tuổi: Giai đoạn vàng cho sự phát triển
Theo quan niệm của người Nhật, 3 năm đầu đời là giai đoạn “vàng” trong sự phát triển toàn diện của trẻ, cả về thể chất lẫn tinh thần. Vì vậy, họ khuyến khích cha mẹ tự tay chăm sóc, nuôi dạy con trong giai đoạn này, thay vì gửi trẻ đến các trường mầm non hay nhờ người khác trông nom.
Trong 3 năm đầu đời, trẻ cần được sống trong môi trường ấm áp, an toàn và tràn đầy tình yêu thương. Cha mẹ là người đầu tiên và cũng là người quan trọng nhất trong việc hình thành nhân cách, thói quen và cảm xúc của trẻ. Việc cha mẹ tự tay chăm sóc con giúp trẻ cảm nhận được sự gắn kết, an toàn và hình thành mối quan hệ亲子 (mẹ – con) bền chặt.
Có thể bạn quan tâm: Trẻ Đi Ngoài Ra Máu Nhầy: Nguyên Nhân, Nhận Biết Và Cách Xử Lý
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là cha mẹ phải “ôm khư khư” con suốt ngày. Trẻ vẫn được khuyến khích giao tiếp, vui chơi với ông bà, người thân và bạn bè. Nhưng cha mẹ luôn là người chủ động, là người định hướng và đồng hành cùng con trong suốt hành trình phát triển.
9. Đề cao những chuyến đi gia đình: Gắn kết tình cảm và mở rộng tầm nhìn
Người Nhật rất coi trọng những chuyến đi gia đình, dù là những chuyến dã ngoại ngắn ngày vào cuối tuần hay những kỳ nghỉ dài hơi vào dịp lễ. Họ tin rằng, những chuyến đi này không chỉ là dịp để thư giãn, giải trí mà còn là cơ hội để các thành viên trong gia đình gắn kết với nhau, chia sẻ những khoảnh khắc quý giá.
Trong những chuyến đi, trẻ được hòa mình vào thiên nhiên, được tự do vui chơi, chạy nhảy, khám phá thế giới xung quanh. Chúng được học cách thích nghi với môi trường mới, học cách tự lập, biết quan tâm đến người khác và biết chia sẻ trách nhiệm.
Hơn nữa, những chuyến đi gia đình còn giúp trẻ mở rộng tầm nhìn, hiểu biết về văn hóa, con người và thiên nhiên. Chúng được trải nghiệm những điều mới mẻ, kích thích sự tò mò, ham học hỏi và khơi dậy niềm đam mê khám phá thế giới.
Kết luận
Cách dạy con từ thuở còn thơ của người Nhật không phải là một công thức cứng nhắc hay một phương pháp giáo dục mang tính áp đặt. Đó là một hệ thống các quy tắc, giá trị và thói quen được xây dựng dựa trên nền tảng văn hóa, truyền thống và kinh nghiệm sống lâu đời. Những quy tắc “kỳ lạ” này, khi được áp dụng một cách linh hoạt và phù hợp với hoàn cảnh, có thể mang lại những hiệu quả tích cực đáng kinh ngạc trong việc nuôi dạy con cái.
Quan trọng nhất, cha mẹ cần hiểu rằng, giáo dục con cái không phải là việc ép buộc con phải trở thành người như mình mong muốn, mà là việc đồng hành, hỗ trợ và tạo điều kiện để con phát triển một cách tự nhiên, lành mạnh và hạnh phúc. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt hàng ngày, từ những hành động giản dị nhưng thấm đẫm tình yêu thương, để con bạn có một khởi đầu vững chắc cho hành trình trưởng thành.
Bạn có thể tìm hiểu thêm các bài viết khác tại vihema.com để có thêm nhiều kiến thức hữu ích về việc nuôi dạy con cái và phát triển bản thân.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 4, 2026 by Đội Ngũ Vihema
