Mâm ngũ quả là một trong những nét đẹp truyền thống không thể thiếu trong văn hóa Tết Nguyên đán của người Việt. Đây không chỉ là mâm trái cây dâng lên tổ tiên với lòng thành kính mà còn là biểu tượng cho ước nguyện về một năm mới an lành, sung túc và đủ đầy. Mỗi miền đất nước lại có cách bày biện, lựa chọn quả và ý nghĩa riêng biệt, tạo nên sự phong phú, đa dạng cho phong tục này. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cách bày mâm ngũ quả ngày Tết, từ ý nghĩa sâu xa, những quy tắc cần biết đến các mẫu trang trí đẹp mắt, phù hợp với từng vùng miền.
Tổng quan về Mâm Ngũ Quả ngày Tết
Mâm ngũ quả là mâm trái cây gồm 5 loại quả khác nhau, được bày biện trang trọng trên bàn thờ tổ tiên vào dịp Tết Nguyên đán. Đây là phong tục lâu đời, thể hiện lòng thành kính với ông bà, cha mẹ đã khuất và gửi gắm những ước nguyện tốt đẹp cho năm mới.
Mỗi loại quả được chọn lựa không ngẫu nhiên mà đều mang một thông điệp riêng, thể hiện qua tên gọi, màu sắc và hình dáng. Việc bày biện mâm ngũ quả cũng tuân theo những quy tắc nhất định, thể hiện sự tôn trọng, cầu mong sự che chở, may mắn và thịnh vượng.
Hiện nay, mâm ngũ quả không chỉ còn là vật phẩm trên bàn thờ mà còn được sử dụng để trang trí cho không gian phòng khách, mang lại vẻ đẹp tươi mới, ấm cúng cho ngôi nhà trong những ngày đầu xuân.
Trang trí Mâm Ngũ Quả theo ba miền: Bắc – Trung – Nam
Mâm Ngũ Quả miền Bắc
Mâm ngũ quả của người miền Bắc thường được sắp xếp theo quy tắc Ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), mỗi màu sắc tượng trưng cho một hành:
Có thể bạn quan tâm: Tên Con Gái Đẹp Năm 2021 Họ Nguyễn – Top 50 Cái Tên Ý Nghĩa, Dễ Nuôi, Hợp Phong Thủy
- Màu Xanh (Mộc): Chuối, dưa hấu. Chuối là loại quả phổ biến nhất, thường được đặt ở dưới cùng như một “tấm lưng” che chở cho các loại quả khác. Dưa hấu xanh vỏ đỏ lòng tượng trưng cho sự may mắn, đủ đầy.
- Màu Vàng (Thổ): Bưởi, phật thủ, cam, quýt, quất. Đây là những loại quả mang màu vàng rực rỡ, tượng trưng cho sự sung túc, giàu có. Bưởi thường được đặt ở trung tâm, còn phật thủ (nếu có) được đặt bên cạnh như một “bàn tay phật” che chở.
- Màu Đỏ (Hỏa): Hồng, ớt, táo tây. Màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn, hỷ khí. Ớt đỏ thường được cài xen kẽ tạo điểm nhấn.
- Màu Trắng (Kim): Lê, đào. Màu trắng tượng trưng cho sự tinh khiết, trong sáng.
- Màu Đen (Thủy): Mận, nho. Màu đen tượng trưng cho sự sâu sắc, ổn định.
Cách bày biện: Nải chuối được đặt ở dưới cùng, tạo thành “giá đỡ”. Trên nải chuối, quả bưởi được đặt ở chính giữa. Xung quanh là các loại quả khác được xếp xen kẽ, tạo thành một mâm ngũ quả cân đối, hài hòa.
Mâm Ngũ Quả miền Trung
Có thể bạn quan tâm: Năm 2030 Là Năm Con Gì? Tìm Hiểu Chi Tiết Về Tuổi Canh Ngọ
Người miền Trung thường không quá khắt khe về quy tắc Ngũ hành như miền Bắc. Họ chọn những loại quả tươi ngon, hợp khẩu vị và mang ý nghĩa tốt lành. Các loại quả phổ biến trên mâm ngũ quả miền Trung bao gồm:
- Dứa (thơm): Mang lại hương thơm, may mắn cho gia đình.
- Thanh long: Tượng trưng cho sự cát tường, thịnh vượng.
- Dưa hấu: Xanh vỏ đỏ lòng, cầu may mắn.
- Xoài: Tượng trưng cho sự sung túc.
- Bưởi, nho, táo, cam, lê, mãng cầu, chuối xanh.
Cách bày biện ở miền Trung cũng rất đa dạng, tùy thuộc vào sở thích và điều kiện của mỗi gia đình. Tuy nhiên, yếu tố tươi ngon, sạch sẽ luôn được đặt lên hàng đầu.
Có thể bạn quan tâm: Thực Đơn Ăn Dặm Cho Bé 6 Tháng: Hướng Dẫn Chi Tiết & 30 Ngày Dinh Dưỡng
Mâm Ngũ Quả miền Nam
Mâm ngũ quả của người miền Nam mang âm hưởng hài âm, thể hiện ước nguyện “cầu sung vừa đủ xài”, nghĩa là mong muốn một năm mới sung túc, đủ đầy. Các loại quả tiêu biểu bao gồm:
Có thể bạn quan tâm: Những Truyện Cổ Tích Việt Nam Ngắn Gọn, Ý Nghĩa Sâu Sắc Cho Mọi Lứa Tuổi
- Mãng cầu: Cầu mong sự an lành, may mắn.
- Sung: Tượng trưng cho sự sung túc, đầy đủ.
- Dừa: Mang ý nghĩa “cầu” (dừa đọc gần giống “cầu”).
- Đu đủ: Tượng trưng cho sự đủ đầy, no ấm.
- Xoài: Mang lại sự may mắn, sung túc.
Ngoài ra, người miền Nam còn thường thêm quả thơm (dứa) để cầu mong con cháu đầy nhà. Một cặp dưa hấu xanh vỏ đỏ lòng cũng là vật không thể thiếu để cầu may mắn.
Cách bày biện ở miền Nam thường rất sáng tạo, bắt mắt, với sự kết hợp hài hòa giữa màu sắc và hình dáng của các loại quả.
Những Lưu ý Khi Bày Mâm Ngũ Quả
Chọn quả tươi ngon, hình dáng đẹp
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Quả phải chín đều, không dập nát, không sâu bệnh. Một mâm ngũ quả với những quả tươi ngon, bóng bẩy thể hiện sự tôn trọng, thành kính với tổ tiên và cũng mang lại cảm giác tươi mới, tràn đầy sức sống cho năm mới.
Tránh những loại quả có mùi quá nồng
Một số loại quả như sầu riêng, mít có mùi rất nồng, có thể làm mất đi không khí trang nghiêm trên bàn thờ. Vì vậy, nên tránh sử dụng những loại quả này trong mâm ngũ quả.
Chú ý đến màu sắc và hình dáng
Mâm ngũ quả nên có sự đa dạng về màu sắc (xanh, đỏ, vàng, trắng, tím…) để tạo nên sự sinh động, đẹp mắt. Ngoài ra, hình dáng của các loại quả cũng nên được cân nhắc, tránh những quả có hình dáng quá kỳ dị hoặc không đẹp mắt.
Sắp xếp hợp lý, cân đối
Mâm ngũ quả nên được sắp xếp cân đối, hài hòa. Không nên chất quá nhiều quả lên một chỗ, khiến mâm quả trở nên lộn xộn, mất thẩm mỹ. Nên để một khoảng trống ở giữa để đặt bánh chưng, bánh tét (nếu có).
Thay quả thường xuyên
Trong những ngày Tết, nên thay quả thường xuyên để đảm bảo mâm ngũ quả luôn tươi ngon, không bị héo úa. Điều này thể hiện sự chăm chút, cẩn thận và cũng là cách để giữ gìn không gian thờ cúng luôn sạch sẽ, trang nghiêm.
Một Số Mẫu Mâm Ngũ Quả Đẹp Mắt
Mẫu 1: Mâm Ngũ Quả Miền Bắc Truyền Thống
- Nải chuối xanh làm “giá đỡ” ở dưới cùng.
- Quả bưởi to, đẹp được đặt ở chính giữa.
- Quả phật thủ (nếu có) được đặt bên cạnh bưởi.
- Quả cam, quýt, quất được xếp xen kẽ xung quanh.
- Quả ớt đỏ được cài vào các kẽ hở, tạo điểm nhấn.
- Quả lê, đào được đặt ở các vị trí phù hợp.
Mẫu 2: Mâm Ngũ Quả Miền Nam “Cầu Sung Vừa Đủ Xài”
- Quả mãng cầu được đặt ở trung tâm.
- Quả sung được đặt bên cạnh mãng cầu.
- Quả dừa được đặt ở một bên.
- Quả đu đủ được đặt ở một bên.
- Quả xoài được đặt ở một bên.
- Quả thơm (dứa) được đặt ở một góc.
- Cặp dưa hấu được đặt ở hai bên.
Mẫu 3: Mâm Ngũ Quả Hiện Đại, Sáng Tạo
- Sử dụng giỏ mây hoặc đĩa gỗ thay vì đĩa sứ truyền thống.
- Kết hợp hoa tươi (hoa cúc, hoa lay ơn, hoa đồng tiền…) để trang trí thêm.
- Sắp xếp các loại quả theo hình xoắn ốc hoặc hình chữ S để tạo sự độc đáo.
- Dùng lá xanh (lá dứa, lá chuối) để lót dưới đáy, tạo cảm giác tươi mát, tự nhiên.
Kết luận
Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết không chỉ là một phong tục đơn thuần mà còn là một nghệ thuật, thể hiện tâm hồn, tình cảm và ước nguyện của mỗi gia đình Việt Nam. Dù ở bất kỳ miền nào, mâm ngũ quả cũng đều mang ý nghĩa tốt đẹp, là biểu tượng cho sự đoàn viên, sum họp và mong ước về một năm mới an lành, hạnh phúc.
Hy vọng rằng những chia sẻ trên đây sẽ giúp bạn có thêm kiến thức và cảm hứng để bày biện một mâm ngũ quả đẹp mắt, ý nghĩa cho gia đình mình trong dịp Tết Nguyên đán sắp tới. Chúc các bạn có một mùa xuân trọn vẹn, hạnh phúc và may mắn.
Để tìm hiểu thêm nhiều thông tin hữu ích khác, mời bạn tham khảo các bài viết khác tại vihema.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 5, 2026 by Đội Ngũ Vihema
