Trẻ ho nhiều về đêm nhưng không sốt là tình trạng khá phổ biến nhưng lại khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng. Ho về đêm có thể do nhiều nguyên nhân, từ những yếu tố sinh lý bình thường đến các bệnh lý tiềm ẩn. Việc hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm và biết cách chăm sóc đúng sẽ giúp trẻ nhanh chóng hồi phục, ngủ ngon giấc và tránh được các biến chứng không mong muốn.
Tóm tắt các bước xử lý khi trẻ ho về đêm không sốt
- Đánh giá mức độ: Xác định tần suất, tính chất cơn ho (khan hay có đờm), thời gian kéo dài và các triệu chứng đi kèm.
- Loại trừ yếu tố môi trường: Điều chỉnh độ ẩm, vệ sinh phòng ngủ, tránh khói bụi, mùi mạnh.
- Chăm sóc tại nhà: Cho trẻ uống đủ nước, vệ sinh mũi họng, nâng cao gối, tránh ăn no trước khi ngủ.
- Sử dụng thảo dược an toàn: Quất chưng đường phèn, gừng, lá húng chanh nếu phù hợp.
- Dùng thuốc theo chỉ định: Thuốc ho chỉ dùng khi ho khan nhiều, thuốc long đờm dùng khi ho có đờm đặc.
- Theo dõi sát: Ghi nhận các dấu hiệu nguy hiểm và đưa trẻ đi khám kịp thời.
Nguyên nhân phổ biến khiến trẻ ho về đêm không sốt
1. Cảm lạnh thông thường
Cảm lạnh là “thủ phạm” hàng đầu gây ho về đêm ở trẻ nhỏ. Khi bị cảm, niêm mạc đường hô hấp bị viêm, phù nề và tiết dịch. Ban ngày, trẻ hoạt động, dịch tiết loãng ra và được nuốt xuống dễ dàng. Tuy nhiên, về đêm khi nằm ngủ, dịch tiết chảy xuống họng (chảy mũi sau) kích thích niêm mạc họng, gây ho khan hoặc ho có đờm nhẹ. Cảm lạnh thông thường thường đi kèm các triệu chứng khác như hắt hơi, nghẹt mũi, đau họng và thường không sốt hoặc sốt nhẹ thoáng qua.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Ngũ Quả Ngày Tết Miền Bắc: Ý Nghĩa, Cách Bày Trí & 20 Mẫu Đẹp Nhất
2. Dị ứng
Dị ứng là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất gây ho khan về đêm. Khi trẻ hít phải các chất gây dị ứng (phấn hoa, bụi nhà, lông thú cưng, nấm mốc…), niêm mạc mũi họng bị kích ứng, co thắt phế quản nhẹ và gây ho. Dị ứng thường đi kèm với các triệu chứng rõ rệt khác như:
- Sổ mũi trong, ngứa mũi, hắt hơi liên tục
- Ngứa mắt, mắt đỏ, chảy nước mắt
- Nghẹt mũi kéo dài
- Ho thường xuất hiện vào thời điểm nhất định (ban đêm, sáng sớm) hoặc khi tiếp xúc với chất gây dị ứng.
3. Chảy mũi sau (Post-nasal drip)
Đây là hiện tượng dịch nhầy từ mũi chảy xuống cổ họng, thường xảy ra do viêm mũi, viêm xoang hoặc dị ứng. Dịch nhầy tích tụ ở họng sẽ kích thích niêm mạc, gây cảm giác ngứa rát và thúc đẩy phản xạ ho để loại bỏ chất nhầy. Chảy mũi sau là nguyên nhân phổ biến khiến trẻ ho khan nhiều về đêm và thường ho nhiều hơn khi nằm xuống.
4. Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)
Trào ngược axit xảy ra khi axit và dịch vị từ dạ dày trào ngược lên thực quản. Khi trẻ nằm ngủ, tình trạng này có thể trở nên nghiêm trọng hơn do trọng lực. Axit trào lên có thể kích thích niêm mạc họng và thanh quản, gây ho khan. Các triệu chứng khác của trào ngược ở trẻ nhỏ bao gồm:
- Ợ chua, ợ nóng (trẻ lớn có thể mô tả)
- Nôn trớ, ọc sữa
- Khó nuốt, nuốt nghẹn
- Khàn tiếng
- Đau hoặc tức ngực
5. Hen suyễn
Hen suyễn ở trẻ em có thể biểu hiện chủ yếu bằng ho khan, đặc biệt là về đêm hoặc sáng sớm, mà không có tiếng rít hay khó thở rõ rệt (gọi là hen suyễn chỉ ho). Cơn ho thường kéo dài, dai dẳng và có thể làm trẻ thức giấc. Các yếu tố kích thích như thay đổi thời tiết, khói bụi, vận động mạnh hoặc cảm lạnh có thể làm cơn ho bùng phát. Nếu trẻ có tiền sử dị ứng (eczema, viêm mũi dị ứng) hoặc có người thân trong gia đình bị hen suyễn thì nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
6. Ho gà
Mặc dù đã có vaccine phòng ngừa, ho gà vẫn có thể xảy ra, đặc biệt ở trẻ chưa tiêm chủng đầy đủ. Bệnh do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra. Giai đoạn đầu, ho gà giống cảm lạnh thông thường (sổ mũi, ho nhẹ). Sau đó, ho trở nên dữ dội, thành từng cơn, kéo dài và thường xảy ra về đêm. Cơn ho dữ dội có thể kết thúc bằng tiếng rít khi trẻ hít vào (tiếng “khục khục”) và có thể kèm nôn trớ. Ho có thể không sốt hoặc sốt nhẹ.
Có thể bạn quan tâm: Đặt Tên Con Trai Hay Và Độc: Gợi Ý 20 Cái Tên Ý Nghĩa, Ấn Tượng Và Dễ Nhớ
7. Nhiễm trùng hô hấp gần đây
Sau khi hồi phục khỏi một đợt viêm đường hô hấp trên (cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản), trẻ có thể còn ho kéo dài trong vài tuần. Đây là hiện tượng “ho sau nhiễm trùng”, do niêm mạc đường thở còn nhạy cảm, dễ bị kích thích bởi không khí lạnh, khói bụi hoặc thay đổi tư thế. Ho này thường không sốt và sẽ tự hết theo thời gian.
8. Các nguyên nhân khác ít gặp hơn
- Viêm phế quản: Viêm nhiễm ở phế quản nhỏ, gây ho có đờm, thở khò khè, nhưng có thể không sốt ở giai đoạn nhẹ.
- Viêm phổi nhẹ: Một số trường hợp viêm phổi ở trẻ nhỏ có thể không sốt hoặc sốt nhẹ, chỉ biểu hiện bằng ho kéo dài, mệt mỏi.
- Dị vật đường thở: Dị vật nhỏ có thể gây ho khan kéo dài, đặc biệt nếu có tiền sử sặc, hít phải vật lạ.
- Môi trường ngủ không lý tưởng: Không khí quá khô, quá lạnh, khói thuốc lá, mùi nước hoa hay hóa chất tẩy rửa trong phòng ngủ đều có thể kích thích đường thở, gây ho về đêm.
Dấu hiệu nguy hiểm: Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Mặc dù trẻ ho nhiều về đêm nhưng không sốt thường không nguy hiểm, nhưng bố mẹ cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu sau đây, vì chúng có thể là biểu hiện của bệnh lý nghiêm trọng:
- Khó thở, thở nhanh, thở co kéo: Khi trẻ thở nhanh bất thường, cánh mũi phập phồng, lõm xương ức hoặc xương sườn khi hít vào.
- Ho ra máu hoặc đờm có máu: Dù lượng máu ít cũng cần được đánh giá.
- Ho kéo dài trên 2-3 tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm.
- Nôn trớ nhiều sau cơn ho, đặc biệt nếu nôn ra máu.
- Thiếu năng lượng, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân: Trẻ trở nên uể oải, không chơi đùa, bỏ bú hoặc ăn kém.
- Đau ngực khi hít sâu hoặc ho.
- Sốt cao (trên 38,5°C) xuất hiện muộn hoặc sốt kéo dài.
- Khó nuốt, nuốt nghẹn hoặc có cảm giác vướng ở cổ họng.
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị ho, dù chỉ là ho khan nhẹ, cũng nên được bác sĩ thăm khám.
- Tiếng thở khò khè kéo dài, đặc biệt khi trẻ không có tiền sử hen suyễn.
Khi trẻ xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Cách chăm sóc và điều trị tại nhà hiệu quả
1. Điều chỉnh môi trường ngủ
- Độ ẩm phù hợp: Sử dụng máy tạo độ ẩm nếu không khí trong phòng quá khô (độ ẩm lý tưởng 40-60%). Không khí ẩm giúp làm dịu niêm mạc họng, loãng đờm.
- Vệ sinh phòng ngủ: Hút bụi, giặt ga trải giường, vỏ gối, chăn bằng nước nóng hàng tuần để loại bỏ bụi nhà và mạt bụi. Tránh sử dụng nước hoa xịt phòng, nến thơm, sáp thơm.
- Tránh khói thuốc: Tuyệt đối không hút thuốc trong nhà hoặc trong phòng ngủ của trẻ.
- Nhiệt độ phòng: Giữ nhiệt độ phòng ở mức 24-26°C, tránh quá lạnh hoặc quá nóng.
- Thông gió: Mở cửa sổ thông gió vào buổi sáng để không khí trong lành lưu thông.
2. Chăm sóc trẻ đúng cách
- Uống đủ nước: Cho trẻ uống nhiều nước ấm, sữa ấm hoặc nước trái cây loãng. Nước giúp làm loãng đờm, làm dịu cổ họng và giảm ho.
- Vệ sinh mũi họng: Sử dụng nước muối sinh lý 0,9% để nhỏ mũi hoặc rửa mũi cho trẻ 2-3 lần/ngày, đặc biệt trước khi đi ngủ. Súc miệng bằng nước muối ấm (trẻ lớn) giúp làm sạch họng.
- Tư thế ngủ: Nâng cao đầu trẻ bằng cách kê thêm một chiếc gối nhỏ (đối với trẻ lớn) hoặc đặt một chiếc khăn cuộn dưới đệm (đối với trẻ nhỏ) để giảm trào ngược và dịch mũi chảy xuống họng.
- Tránh ăn no trước khi ngủ: Không cho trẻ ăn quá no hoặc uống sữa quá nhiều trước khi đi ngủ (ít nhất 1-2 giờ) để tránh trào ngược dạ dày.
- Tắm nước ấm: Tắm nước ấm giúp làm thông thoáng đường thở, giảm ho. Tuy nhiên, tránh để trẻ bị lạnh sau khi tắm.
3. Sử dụng các bài thuốc dân gian an toàn
Các bài thuốc từ thảo dược tự nhiên có thể hỗ trợ giảm ho hiệu quả nếu sử dụng đúng cách và phù hợp với nguyên nhân:
- Quất (tắc) chưng đường phèn: Quất chứa nhiều vitamin C, flavonoid có tác dụng giảm ho, long đờm. Mẹ có thể cắt đôi quả quất, cho đường phèn lên trên, hấp cách thủy 15-20 phút rồi cho trẻ uống nước, ăn cả xác. Dùng 2-3 lần/ngày.
- Gừng: Gừng có tính kháng viêm, kháng khuẩn. Dùng vài lát gừng tươi đun sôi với nước, cho thêm mật ong (trẻ trên 1 tuổi) và một chút muối, cho trẻ uống khi còn ấm.
- Lá húng chanh: Lá húng chanh có tác dụng giảm ho, tiêu đờm. Mẹ có thể lấy một nắm lá húng chanh, rửa sạch, giã nát, vắt lấy nước cốt cho trẻ uống. Hoặc có thể nấu nước lá húng chanh để xông họng cho trẻ (cẩn thận tránh bỏng).
- Mật ong: Mật ong có tác dụng làm dịu cổ họng, giảm ho. Chỉ dùng cho trẻ trên 1 tuổi (trẻ dưới 1 tuổi không dùng mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulism). Có thể cho trẻ uống 1-2 thìa cà phê mật ong nguyên chất trước khi đi ngủ hoặc pha với nước ấm.
4. Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ
- Thuốc ho (thuốc ức chế ho): Chỉ dùng khi trẻ ho khan nhiều, ảnh hưởng đến giấc ngủ, ăn uống. Các thuốc phổ biến chứa dextromethorphan (trẻ lớn) hoặc các thành phần thảo dược. Không dùng thuốc ho khi trẻ ho có đờm, vì sẽ làm ứ đọng đờm trong phế quản.
- Thuốc long đờm, tiêu nhầy: Dùng khi trẻ ho có đờm đặc, khó khạc ra. Các thuốc chứa acetylcysteine, ambroxol giúp làm loãng đờm, dễ khạc. Không dùng chung với thuốc ho.
- Thuốc điều trị nguyên nhân: Nếu ho do dị ứng, hen suyễn, trào ngược… bác sĩ có thể kê thuốc điều trị nguyên nhân như thuốc kháng histamine, thuốc giãn phế quản, thuốc ức chế bơm proton… Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định.
Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc trẻ ho về đêm
- Tự ý dùng kháng sinh: Kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn, không có tác dụng với virus (nguyên nhân phổ biến gây ho). Lạm dụng kháng sinh có thể gây kháng thuốc và tác dụng phụ.
- Dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi: Nguy cơ ngộ độc botulism, có thể gây tử vong.
- Cho trẻ uống thuốc ho khi ho có đờm: Sẽ làm đờm ứ đọng, dễ dẫn đến viêm phế quản, viêm phổi.
- Chườm nóng, xông hơi quá nóng: Dễ gây bỏng da, bỏng hô hấp, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
- Cho trẻ ăn đồ lạnh, cay, chiên rán: Kích thích niêm mạc họng, làm ho tăng nặng.
- Không vệ sinh phòng ngủ, để trẻ tiếp xúc với khói thuốc: Kéo dài thời gian ho và dễ tái phát.
Khi nào cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ?
Ngoài các dấu hiệu nguy hiểm đã nêu, bố mẹ nên đưa trẻ đi khám khi:
- Ho kéo dài trên 2 tuần không thuyên giảm.
- Ho ngày càng tăng nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và sinh hoạt.
- Không xác định được nguyên nhân rõ ràng.
- Trẻ có tiền sử dị ứng, hen suyễn hoặc các bệnh mạn tính.
- Bố mẹ lo lắng, không yên tâm khi chăm sóc trẻ tại nhà.
Tìm hiểu thêm các thông tin hữu ích tạivihema.com
Ho về đêm ở trẻ là một triệu chứng phổ biến nhưng cần được quan tâm đúng mức. Việc xác định nguyên nhân, chăm sóc đúng cách và biết khi nào cần gặp bác sĩ là chìa khóa giúp trẻ nhanh chóng khỏi bệnh, ngủ ngon giấc và phát triển khỏe mạnh. Đừng chủ quan, nhưng cũng đừng quá lo lắng. Hãy là những bậc phụ huynh thông thái, biết lắng nghe cơ thể của con và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế kịp thời khi cần thiết.
Có thể bạn quan tâm: Mẹo Dân Gian Giúp Chuyển Dạ Nhanh Hiệu Quả
Có thể bạn quan tâm: Sữa Chua Không Đường Bao Nhiêu Calo – Giải Đáp Chi Tiết Và Lợi Ích Sức Khỏe
Cập Nhật Lúc Tháng 1 5, 2026 by Đội Ngũ Vihema
